De Buurtkastjeswijzer

Verstrekking van voedsel via buurtkastjes

Er zijn meerdere wetten en richtlijnen opgesteld met betrekking tot het aanbieden van voedsel. Echter wordt aan al deze wetten en richtlijnen voldaan als het buurtkastje voldoet aan de richtlijnen in Informatieblad 76: Verstrekking levensmiddelen via charitatieve organisaties [4]. Hieronder is een overzicht van de belangrijkste informatie, het volledige informatieblad kunt u hier vinden.

Voor buurtkasten met boeken, speelgoed en verzorgingsproducten is er geen specifieke wetgeving. Wel zijn er volgens de NVWA belangrijke aandachtspunten om de veiligheid te waarborgen. Deze hebben we op deze pagina ook meegenomen, zodat u weet waar u rekening mee kunt houden.

1. Toegestane producten

• Alleen voorverpakte producten met duidelijke houdbaarheidsdatum (TGT/THT) en etikettering (ingrediënten, allergenen).
• Geen onverpakte, bederfelijke producten zoals vers vlees, salades of zelfgemaakte maaltijden.
• Geen producten zonder allergeneninformatie (bijv. pinda’s, melk, gluten).
• Geen alcoholhoudende producten zonder toezicht.

2. Houdbaarheid en kwaliteit

• Producten met een TGT-datum (te gebruiken tot) mogen nooit na deze datum in de kast geplaatst worden.
• Producten met een overschreden THT-datum (ten minste houdbaar tot) mogen alleen als ze nog veilig zijn: geen schimmel, vreemde geur, smaak of beschadigde verpakking.
• Koelverse producten (bijv. melk, yoghurt, vleeswaren) alleen accepteren als de koelketen (max. 7°C) gegarandeerd is. Niet mogelijk in een buurtkastje die geen koel deel heeft.
• Diepvriesproducten moeten bevroren blijven (min. -18°C) en mogen niet opnieuw ingevroren worden na ontdooien. Niet mogelijk in een buurtkastje dat geen vries deel heeft.

3. Hygiëne en onderhoud

• Zorg voor een schone kast en reinig deze regelmatig om plaagdieren en schimmelvorming te voorkomen.
• Controleer de temperatuur van gekoelde producten. Deze moet aantoonbaar onder de 7°C blijven.
• Verwijder bedorven producten direct en gooi ze weg.
• Houd de kast opgeruimd.

4. Documentatie en administratie

• Houd een logboek bij van wat er in de kast wordt geplaatst, ook bij anonieme donaties. Noteer:
  • Datum van ontvangst.
  • Type product (bijv. “pak melk”, “blik soep”).
  • Houdbaarheidsdatum (TGT/THT).
• Noteer controles op kwaliteit, veiligheid en hygiëne.
• Schrijf op welke maatregelen zijn genomen bij afwijkingen (bijv. producten verwijderd, kast schoongemaakt).

5. Traceerbaarheid

• Groepeer producten per datum.
• Maak foto’s van de inhoud van de kast als bewijs van controle.
• Plaats bijvoorbeeld een bordje met de datum van de laatste controle.

6. Communicatie en informatie

• Plaats een duidelijke leidraad bij de kast voor donateurs, bijvoorbeeld:
  • “Alleen voorverpakte producten met houdbaarheidsdatum.”
  • “Geen vers vlees, vis of onverpakte producten.”
  • “Geen producten over de TGT-datum.”
• Informeer gebruikers over de regels en het belang van veiligheid.

7. Verantwoordelijkheid

• Bij twijfel over de veiligheid van een product: gooi het weg.
• De beheerder is verantwoordelijk voor de veiligheid van de producten, ook bij anonieme donaties.

Aansprakelijkheid buurtkastjes

Een buurtkast wordt meestal geplaatst door een bewoner, stichting of initiatiefgroep. Degene die de kast plaatst of beheert wordt juridisch vaak gezien als de initiatiefnemer of beheerder. In Nederland kan iemand aansprakelijk worden gesteld wanneer door zijn initiatief schade ontstaat voor anderen. Dit valt onder de regels van het onrechtmatige daad-artikel in het Burgerlijk Wetboek (artikel 6:162) [5].

Dit betekent dat een initiatiefnemer aansprakelijk kan zijn wanneer:

• De kast onveilig is geplaatst (bijvoorbeeld kan omvallen)
• Er gevaarlijke producten in de kast liggen die schade veroorzaken
• De kast overlast of schade veroorzaakt in de openbare ruimte

De aansprakelijkheid hangt altijd af van de vraag of de initiatiefnemer redelijkerwijs maatregelen had moeten nemen om schade te voorkomen.

Aansprakelijkheid buurtkast – Voedsel

Wanneer iemand producten uit een buurtkast neemt en daar ziek of op een andere manier schade ontstaat, kan in theorie de vraag ontstaan wie verantwoordelijk is. 

In de praktijk ligt de verantwoordelijkheid vaak verspreid over meerdere partijen: 

De persoon die het product neerlegt 

• Is verantwoordelijk voor het product dat hij of zij doneert 

De beheerder van de kast 

• Moet redelijk toezicht houden 
• Bijvoorbeeld controleren of producten niet over datum zijn 

De gebruiker 

• Neemt producten vrijwillig mee en heeft ook een eigen verantwoordelijkheid om producten te controleren.

Aansprakelijkheid buurtkast – Verzorgingsproducten

Voor verzorgingsproducten (zoals shampoo of tandpasta) geldt een vergelijkbaar principe. 

Een initiatiefnemer kan aansprakelijk worden gesteld wanneer: 

• Er duidelijk onveilige producten worden aangeboden 
• Producten beschadigd of geopend zijn 
• Er gevaarlijke stoffen worden verspreid 

Aansprakelijkheid buurtkast – boeken en speelgoed

Voor boek- en speelgoedkasten ligt de aansprakelijkheid meestal lager, maar er zijn wel aandachtspunten. 

Een initiatiefnemer kan mogelijk aansprakelijk worden gesteld wanneer: 

• Er gevaarlijk speelgoed in de kast ligt 
• Speelgoed kapot is en letsel kan veroorzaken 
• Er geen enkele controle wordt uitgevoerd.